Cuộc gặp gỡ giữa Đức Giáo Hoàng và Tổng Thống Mỹ

§ Vũ Văn An

Như mọi người biết, gần đây Đức GH Bênêđíctô XVI đã tiếp kiến Tổng Thống Obama tại Vatican. Cuộc gặp gỡ này được tờ tuần báo Mỹ The America mô tả là có đủ đặc điểm của một cuộc gặp gỡ giữa những người đã quen biết nhau từ lâu, mặc dầu, trên thực tế, hai vị chưa gặp nhau lần nào, bất cứ tại nơi đâu. Điều này dễ hiểu, bởi lúc Đức Hồng Y Ratzinger nổi tiếng khắp thế giới, thì Obama chỉ là một sinh viên bình thường, chưa ai biết đến tên. Và lúc Đức HY Ratzinger lên ngôi Giáo Hoàng, thì Obama mới chân ướt chân ráo bước vào quốc hội tiểu bang Illinois.

Những người Công Giáo của Obama

Theo tờ The America, sự quen biết biểu kiến giữa hai vị nguyên thủ quốc gia này là công khó của các nhà ngoại giao Vatican, những người suốt mấy năm qua đã âm thầm làm việc để bắt tay với các giới chức Hoa Kỳ và thiết lập được những cuộc đối thoại thực tiễn và bổ ích. Tờ tuần báo Anh The Tablet, thì cho rằng một phần ảnh hưởng Công Giáo đối với ông Obama là do những người họ gọi “Người Công Giáo Của Obama”, những người cổ xúy cho Giáo Hội với đường dây nói truyện trực tiếp với ông này. Theo tờ này, hiện có những người Dân Chủ Công Giáo mới đang xuất hiện trong hành lang quyền lực tại Mỹ. Họ trẻ trung, dấn thân vào chính trị và thường có chung một hậu cảnh tổ chức cộng đồng như chính ông Obama. Mặc dù sự ủng hộ của những người Công Giáo như Edward Kennedy, Thượng nghị sĩ Chris Dodd (Connecticut) hay của Nancy Pelosi có đem lại lợi điểm cho Obama trong lúc tranh cử, nhưng những người này nặng tính bộ lạc và ý thức hệ. Nên chiến thắng sau cùng của Obama đã giúp ông có cơ hội cổ xúy một loại người Dân Chủ Công Giáo mới và khác thế, những người tham gia chính trị không dựa vào tinh thần bộ lạc, dòng tộc cho bằng vào ý hướng, tư tưởng, sử dụng tư trang (blog) và e-mail để liên lạc chứ không tới thăm các văn phòng nghiệp đoàn.

Một trong những người đó chính là Giáo Sư Miguel Diaz, tân đại sứ Mỹ tại Vatican. Dạy thần học tại Đại Học Minnesota, Diaz là một học giả biết đem thần học của Karl Rahner vào kinh nghiệm Công Giáo Mỹ gốc Latinh. Nhóm Công Giáo Liên Minh Vì Ích Chung (Catholics in Alliance for the Common Good) hết lời ca tụng việc bổ nhiệm này. Liên Minh Vì Ích Chung vốn là một tổ chức vận động mới của người Công Giáo Mỹ, chủ tịch là Elizabeth Bagley, cựu đại sứ dưới thời Bill Clinton. Tổng giám đốc và là đồng sáng lập ra tổ chức này chính là Alexia Kelley, từng làm việc lâu năm cho Chiến Dịch Phát Triển Nhân Bản (Campaign for Human Development), một chương trình chống nghèo toàn quốc của Giáo Hội. Bà rời chương trình này để đảm nhiệm chức vụ giám đốc Trung Tâm Các Sáng Kiến Dựa Trên Đức Tin và Cộng Đồng của Bộ Y Tế Và Dịch Vụ Nhân Bản. Trong chức vụ mới này, bà vừa giúp các tổ chức có căn bản đức tin nhận được tài trợ vừa giữ vai trò liên lạc giữa các giáo hội và chính phủ.

Người Công Giáo Đoàn Kết (Catholics United) là một tổ chức vận động Công Giáo khác theo kiểu mới. Chủ trương của tổ chức này là: Nghiêm chỉnh lãnh nhận mọi giáo huấn xã hội và chính trị của Giáo Hội, và khước từ bất cứ sự pha loãng đức tin nào để phục vụ nền chính trị đảng phái. Giám đốc chính trị của nó, James Salt, vốn tham gia chính trị sau khi làm việc cho Pax Christi, một tổ chức Công Giáo dấn thân tranh đấu cho chính nghĩa bất bạo động.

Đức Tin Trong Đời Sống Công (Faith in Public Life) cũng là một tổ chức thuộc loại này, nhằm cổ vũ, một cách không chia rẽ, vai trò của đức tin trong sinh hoạt chính trị. Các tổ chức này không có tính đảng phái một cách chuyên biệt. Chúng được phát sinh để đáp ứng điều họ cho là đảng phái lợi dụng các giáo hội. Nói cụ thể, trong khi một số tổ chức như Hội Đồng Nghiên Cứu Gia Đình hay Người Mỹ Đoàn Kết Phò Sự Sống thường được coi là phò bảo thủ, phò Cộng Hòa, thì các nhóm mới này được coi như cán cân thăng bằng có tính cấp tiến, phò Dân Chủ.

Nhờ những hoạt động của nhóm này, trong diễn văn đọc tại Trường ĐH Notre-Dame, ông Obama ủng hộ các cố gắng nhằm giảm thiểu con số các trường hợp phá thai bằng cách tăng cường các chăm sóc tiền hộ sản (pre-natal care) cũng như các trợ giúp kinh tế đối với các phụ nữ mang thai ngoài ý muốn. Những cố gắng này phần lớn là của những nhóm tín hữu cấp tiến. Đối với họ, giảm con số phá thai là một câu tụng niệm hàng ngày. Chủ trương của họ là tìm cách phò sự sống bên trong một đảng phái phò phá thai.

Mark Linton hiện là phát ngôn viên về các vấn đề thuộc đức tin tại Bộ Gia Cư Và Phát Triển Đô Thị và gần như là liên lạc viên chính của chính phủ về các vấn đề Công Giáo. Trước đây, trong chiến dịch tranh cử của Obama, ông ta giữ vai trò vận động người Công Giáo. Ông đóng vai trò chính trong việc đề cử Giáo Sư Diaz làm tân đại sứ bên cạnh Tòa Thánh và góp phần chính vào bài diễn văn tại ĐH Notre-Dame.

Những người Công Giáo bên cạnh Obama hiện nay được cả Douglas Kmiec, một giáo sư luật và từng phục vụ trong chính phủ Reagan, ca ngợi về tinh thần nới vòng tay và cung cách họ bắt tay với tân chính phủ. Theo tờ The Tablet, các chính trị gia Công Giáo thế hệ Kennedy buộc phải bước vào trận chiến chống các thiên kiến đối với người Công Giáo bằng cách chứng tỏ lòng yêu nước của mình. Người Công Giáo thế hệ Obama, ngược lại, lãnh trách nhiệm trình ủy nhiệm thư Công Giáo của mình, chứ không phải ủy nhiệm thư Hoa Kỳ. Ủy nhiệm thư của họ nặng về phía công bằng xã hội, khác với đàn anh bảo thủ quá chú trọng đến vấn đề phá thai. Dù bạn đồng ý với họ hay không, họ vẫn đang được Obama lắng nghe.

Xoay chiều?

Trước khi bay sang Rôma gặp Đức Thánh Cha, ông Obama từng gặp gỡ đại diện truyền thông Công Giáo. Trong cuộc gặp gỡ vào ngày 2 tháng Bẩy ấy, Obama bảo đảm với các đại diện kia rằng ông có ý định bảo vệ quyền lương tâm của các nhân viên ngành chăm sóc sức khỏe, khác với luận điệu lúc đang tranh cử và liền sau khi vừa thắng cử vẻ vang. Theo cha Owen Kearns, chủ bút tờ National Catholic Register, một trong các thành viên truyền thông tham dự cuộc gặp gỡ, Obama cho rằng ý định của ông ta đối với quyền lương tâm đã bị hiểu lầm. Obama tuyên bố: “tôi nghĩ lý do duy nhất khiến chủ trương của tôi ra mù mờ là vì nó xuất hiện vào phút chót, một thay đổi vào giờ thứ 11 đối với các điều luật về lương tâm từng được chính phủ trước đẩy quá xa mà chúng tôi quyết định sẽ đảo ngược… Tôi là là người tin các điều khoản về lương tâm. Tôi từng ủng hộ điều khoản về lương tâm lành mạnh tại Illinois dành cho các bệnh viện và những người cung cấp dịch vụ sức khỏe Công Giáo. Tôi từng thảo luận vấn đề đó với Đức Hồng Y George khi ngài tới Văn Phòng Bầu Dục này, và trong bài diễn văn tại (Trường ĐH) Notre-Dame, tôi đã lặp lại việc tôi ủng hộ điều khoản về lương tâm hữu hiệu… Tôi có thể cam đoan với các độc giả của qúy vị rằng khi việc tái duyệt hoàn tất, sẽ có điều khoản vững mạnh về lương tâm trong đó. Có thể nó sẽ không thoả mãn các tiêu chuẩn của mọi người phê phán nó, nhưng chắc chắn nó sẽ không yếu hơn điều khoản trước khi có sự thay đổi".

Trong cuộc gặp gỡ báo chí này, ông Obama cũng đề cập tới việc ông sẽ tới yết kiến Đức GH Bênêđíctô XVI nhân dịp ông qua Ý dự hội nghị G8. Tuy nhấn mạnh rằng, cũng như mọi cuộc gặp gỡ cấp chính phủ khác, nhất định sẽ có những thoả thuận và bất đồng giữa Đức Giáo Hoàng và Ông khi hai vị gặp nhau, nhưng Obama cho hay cuộc gặp gỡ này là một vinh dự lớn cho ông, trong đó ông sẽ cùng Đức GH bàn về Trung Đông, thay đổi khí hậu và di dân.

Tuy Obama không liệt kê vấn đề sự sống trong nghị trình, nhưng nhân dịp này, ông có nhắc tới Đức Hồng Y Joseph Bernardin, cố tổng giám mục Chicago từ 1982 tới khi qua đời vào năm 1996. Ông cho rằng: Đức Hồng Y Bernardin phò sự sống và chưa bao giờ do dự phát biểu công khai quan điểm ấy, nhưng ngài có phương thức hết sức nhất quán gọi là “chiếc áo không tà” (seamless garment) vốn nhấn mạnh tới các vấn đề khác nữa. Các vấn đề ấy, theo Obama, xem ra đang bị cuộc tranh luận về phá thai chôn vùi. Tuy thế, Đức Giáo Hoàng sẽ nhắc ông nhớ vấn đề then chốt ấy và nếu đồng thời ông chịu đọc Đức Ái Trong Sự Thật thì ông sẽ hiểu ý nghĩa đích thực của Chiếc Áo Không Tà mà cả Đức Hồng Y Bernardin lẫn Đức Bênêđíctô đều hết sức bênh vực.

Điều may là đại diện tờ Commonweal Magazine, Paul Baumann, đã hỏi thẳng về việc ông đang tìm kiếm cơ sở chung cho vấn đề ngừa thai. Obama cho hay: “Tôi không bao giờ có ảo tưởng là nhờ đối thoại, chúng ta sẽ loại bỏ được mọi dị biệt trong vấn đề này. Dù thế, tôi cũng có thể cho qúy vị hay dăm ba ý niệm về việc giúp giới trẻ có được những quyết định thông minh để đừng can dự vào các hoạt động tính dục một cách cẩu thả, vì hoạt động này có thể dẫn tới những vụ thai nghén ngoài ý muốn, về sự quan trọng của việc cho/nhận con nuôi như một giải pháp thay thế cho việc phá thai, về việc chăm sóc các phụ nữ mang thai để họ dễ dàng hơn trong việc chăm sóc con cái. Đó là ba lãnh vực trong đó tôi sẽ hết sức ngỡ ngàng nếu chúng ta không (thể) có được những thoả thuận có ý nghĩa”.

Tuy thế, ông vẫn cho rằng “làm tình đàng hoàng và giáo dục luân lý” phải đi song song với việc ngừa thai mới giảm thiểu được những vụ thai nghén ngoài ý muốn. Ông nói: “Tôi nhìn nhận rằng điều ấy đi ngược lại tín lý của Giáo Hội Công Giáo, cho nên tôi không mong được một ai đó vốn cảm nhận mạnh mẽ về vấn đề này dựa trên đức tin tôn giáo có thể nhất trí với tôi, nhưng đó là quan điểm bản thân của tôi. Rất có thể chúng ta sẽ không đạt được một ngôn từ hoàn toàn đi đôi với nhau trong trận tuyến này”.

Về việc phá thai, ông cho rằng “Tôi sẽ hết sức ngạc nhiên nếu những người tin rằng phá thai nên được hợp pháp hóa mà lại phản đối ngôn từ cho rằng ta phải ráng giảm thiểu các hoàn cảnh trong đó người đàn bà thấy mình bó buộc phải phá thai. Nếu họ chủ trương như thế, tôi xin được bất đồng với họ. Tôi không biết có hoàn cảnh nào trong đó phá thai lại được coi là một dịp hay một quyết định hạnh phúc cả”.

Đức Giáo Hoàng và Ông Tổng Thống

Chính với những chủ trương và tâm tư ấy, ông Obama đã tới yết kiến Đức Bênêđíctô XVI tại Vatican. Trong lịch sử liên hệ giữa Vatican và Hoa Thịnh Đốn, đây là lần thứ 26 một vị giáo hoàng đích thân nói truyện với một tổng thống Mỹ. Cuộc gặp gỡ lần đầu diễn ra giữa tổng thống Woodrow Wilson và Đức Bênêđíctô XV vào năm 1919, sau khi Thế Chiến I kết thúc. Phải bốn thập niên sau, mới lại có cuộc gặp mặt thứ hai diễn ra giữa Tổng Thống Dwight D. Eisenhower và Đức Gioan XXIII năm 1959. Trong tất cả 26 lần gặp gỡ ấy, 17 lần diễn ra tại Vatican và phần lớn xẩy ra dưới thời Đức Gioan Phaolô II.

Cho đến những năm gần đây, liên hệ chính trị giữa hai bên là một liên hệ không thoải mái. Thực ra, các liên hệ này chỉ mới có cách nay một phần tư thế kỷ. Trước đó, không hề có một tiếp xúc chính thức nào kể từ năm 1870 (năm các lãnh thổ giáo hoàng bị mất) tới năm 1939, là năm Tổng Thống Franklin Roosevelt đề cử Myron Taylor làm đặc sứ tới Vatican. Bởi thế, hình ảnh một tổng thống Mỹ hớn hở và kính trọng chào đón đức giáo hoàng khiến người ta rất đỗi hân hoan.

Không biết ông Obama có hân hoan hay không, nhưng theo Hiệp Sĩ Tối Cao Carl Anderson, ông hẳn gặt hái được nhiều trong chiến dịch đi tìm cơ sở chung cho những cải tổ gay go của ông đối với vấn đề sức khỏe nói chung của dân Mỹ, trong đó có các vấn đề liên quan tới sự sống.

Về vấn đề này, nếu ông sẵn sàng lắng nghe, chắc chắn ông sẽ không thất vọng, vì theo bản tin Zenit, Đức Giáo Hoàng đã nói nhiều với ông về các vấn đề phá thai, bảo vệ lương tâm và đạo đức sinh học. Bản thông cáo chung do Vatican công bố cũng đã chính thức ghi nhận điều đó: “cuộc đàm thoại trước nhất nhằm tới các vấn đề đang được mọi người quan tâm và hiện đang tạo thành mối thách thức lớn cho tương lai mọi quốc gia và cho tiến bộ thực sự của mọi dân tộc, như việc bảo vệ sự sống và quyền mọi người được theo lương tâm của mình”. Sau đó, cuộc đàm thoại mới quay sang các vấn đề khác như di dân, chính trị quốc tế và tầm quan trọng phải dạy người trẻ biết giá trị của khoan dung.

Như để Obama khỏi “nghe tai này quên tai kia”, Đức Giáo Hoàng tặng ông bản thông điệp “Đức Ái Trong Sự Thật” vừa được ngài công bố kèm theo thư năm 2009 của Thánh Bộ Giáo Lý Đức Tin về “Phẩm Giá Con Người” (Dignitas Personae) đặc biệt đề cập tới vấn đề đạo đức sinh học.

Theo cha Lombardi, phát ngôn viên Tòa Thánh, lá thư năm 2009 của Thánh Bộ Giáo Lý Đức Tin hết sức có ý nghĩa. Vì hiện nay, tại Mỹ, đang có cuộc tranh luận lớn về giá trị nền tảng của sự sống con người và trong vấn đề này, quan điểm của của Giáo Hội và nền chính trị của ông Obama đang có nhiều dị biệt, đôi khi rất lớn. Tuy nhiên, cha cho hay, Obama xác nhận rằng “cùng với cam kết của cả chính phủ, ông có ý định giảm thiểu bao nhiêu có thể con số các vụ phá thai”.

Trong những ngày tới, hy vọng “ý định” của ông sẽ được thể hiện qua nhiều kết quả tích cực và cụ thể. Dù sao, như Hiệp Sĩ Tối Cao, Carl Anderson, đã nhận xét, Obama đã “biểu lộ được một nhậy cảm đối với sự đồng thuận càng ngày càng lớn mạnh giữa nhân dân Hoa Kỳ nhằm ủng hộ quyền sống, hạn chế phá thai, và bảo vệ lương tâm”. Theo Hiệp Sĩ Tối Cao, năm điều sau đây phải được dùng để đo thiện chí của Obama trong những ngày sắp tới

Thứ nhất, bảo đảm phải có điều luật liên bang nhằm bảo vệ quyền lương tâm của các định chế và nhân viên Công Giáo. Thứ hai, luật lệ về chăm sóc sức khỏe không được hợp pháp hóa cửa sau cho phá thai. Thứ ba phải có các chương trình giảm thiểu con số phá thai bằng cách giúp đỡ các vụ thai nghén gặp khủng hoảng, theo chiều hướng phò sự sống, cũng như các chương trình khuyến khích thanh thiếu niên tiết dục. Thứ bốn, phải duy trì các phụ khoản phò sự sống (pro-life riders) hiện có trong dự luật chuẩn chi hàng năm. Theo Anderson, những phụ khoản nhằm hạn chế việc tài trợ của liên bang đối với phá thai này cũng có nói tới các vấn đề bảo vệ lương tâm; loại bỏ chúng là bắt người chịu thuế phải trả tiền cho các vụ phá thai, ngược với lương tâm của họ. Sau cùng, phải hủy bỏ ý định điển chế hóa sắc lệnh tổng thống đối với việc bác bỏ Chính Sách Mexico City là chính sách cấm dùng tiền liên bang tài trợ các chương trình phá thai ở ngoại quốc.

Trong việc này, không biết những người Dân Chủ Công Giáo mới trên đây có đóng góp được gì tích cực hay không?

Vũ Văn An

Đọc nhiều nhất Bản in 16.07.2009. 18:52